EM VÀ TRỊNH

0 comment 93 views

Em và Trịnh giống như một MV ca nhạc bị cắt ghép nham nhở, thất bại trong mọi mục tiêu mà nó hướng đến. Chẳng hề mang đến câu chuyện lãng mạn và cũng không miêu tả được chân dung hay âm nhạc của Trịnh Công Sơn: Thậm chí phim còn giống như đang bêu xấu vị nhạc sĩ tài danh này. Mọi khâu của bộ phim đều ở dưới mức trung bình, từ đạo diễn đến dựng phim, cả âm nhạc, nhưng tệ nhất và chịu trách nhiệm lớn nhất là kịch bản.

Có hai dòng thời gian trong phim. Ở thập niên 1990, cô gái Nhật Bản Michiko tìm gặp nhạc sĩ Trịnh Công Sơn để tìm hiểu về “nhạc phản chiến” của ông, rồi nảy sinh tình cảm với ông. Trong quá trình ấy, qua các kí ức của họ Trịnh, khán giả du hành thời gian về thập niên 50, 60 và chứng kiến các cuộc tình quá khứ, chủ yếu giữa Trịnh Công Sơn và cô bé Dao Ánh. Một chuyện tình nổi tiếng, từng khiến khán giả mê đắm qua hơn 300 lá thư Trịnh gửi Ánh được in trong cuốn Thư tình gửi một người.

Kịch bản Em và Trịnh mang đậm tính minh họa, như thể biên kịch nhặt ra những mẩu chuyện về Trịnh và tìm cách diễn tả lại bằng hình ảnh, rồi dán lại với nhau. Vấn đề là, không mẩu chuyện nào tới nơi tới chốn, chỉ được giới thiệu thoáng qua rồi biến mất. Như thể chỉ có mở bài và kết luận mà thiếu thân bài. Tuyến về bạn bè của Trịnh ở Tuyệt Tình Cốc, tuyến về phản chiến, tuyến về tình yêu… Đưa ra rất nhiều nhưng không ai biết làm gì và cuối cùng bỏ mặc, như cách Trịnh bỏ mặc những người mình yêu trên phim. Phần cắt dán cũng ẩu tả, nhảy từ tuyến này sang tuyến khác, từ cảm xúc này sang cảm xúc khác một cách vô tội vạ. Đó là lí do cho cảm giác rời rạc, thiếu kết nối mà phim mang lại.

Sự thật, làm phim tiểu sử đã khó, tiểu sử về Trịnh Công Sơn còn khó hơn gấp bội. Ông sống ở một thời đại khác, khi nghệ sĩ còn xa cách với công chúng do thiếu vắng các thiết bị công nghệ. Các điểm mù về đời sống cá nhân lại làm nên sự hấp dẫn trong nghệ thuật, bởi vì đó là con đường duy nhất khán giả hiểu về ông. Đưa chân dung ông ra ánh sáng là một việc cần cẩn trọng. Hủy đi hoặc đập phá hình tượng của Trịnh đã in sâu vào tâm khảm nhiều thế hệ, phim sẽ bị tẩy chay. Thế nhưng, khai thác theo cách phim tiểu sử đúng nghĩa khai thác nhân vật – chạm vào các góc tối, góc đời thường nhất, để từ đó lại tôn vinh chính con người và nghệ thuật, như Walk the Line (2005) thì rõ ràng biên kịch trong nước chưa đủ trình độ, và chưa được cho phép. 

Em và Trịnh lựa chọn cách biến nó thành phim lãng mạn, ngay từ tựa đề. Nhưng có lẽ chính biên kịch và đạo diễn cũng không biết phải làm gì với chủ đề lãng mạn. Phải nói thêm là cái khó nằm ở chỗ các chuyện tình của vị nhạc sĩ cũng giống như âm nhạc của ông: Lãng đãng, xa xôi, đầy triết lý, mang tính tự biểu hiện, tưởng tượng hơn là các xúc cảm mạnh mẽ và đụng chạm trần tục. Có lí do cho điều này, nhưng đại chúng ít biết đến và sẽ không muốn nghe. Đó là một hòn đá mà bất kì ai muốn khai thác Trịnh Công Sơn phải vượt qua.

Kịch bản Em và Trịnh bị chính hòn đá ấy đè chết, khi chọn kịch bản minh họa cho những lá thư. Một kịch bản tồi chỉ minh họa mà không thể hiện ý nghĩa bằng chi tiết, bằng tương tác giữa các nhân vật, hành động và lựa chọn. Xem phim, nhân vật của Avin Lu như thể một hình nhân, một bóng ma thoáng qua, không hề tác động gì đến thế giới xung quanh. Chúng ta không hề biết cuộc sống của Trịnh thời trẻ ra sao, quá trình sáng tác thế nào, gặp khó khăn gì, sinh hoạt cộng đồng có gì đặc sắc, quan hệ với gia đình thế nào. Khi Trịnh lên B’lao dạy học, ta không thấy anh trò chuyện với học trò, với người dân, có suy nghĩ gì về thời cuộc. Tất cả bị biến thành các cảnh MV rất bực bội. Trong những mối tình, Trịnh chỉ chạy trốn và thụ động với những dòng thư hiện lên sến súa và sáo rỗng, với tần suất dày đặc vô cùng thiếu tinh tế.

Phim không hề trả lời cho các câu hỏi hiện lên trong đầu khán giả khi bước vào rạp. Trịnh yêu ai nhất? Vì sao Trịnh không bao giờ cưới? Nhạc Trịnh có phải nhạc phản chiến không? Nỗi cô đơn tuyệt vọng của ông là gì?… Trịnh là ai? Là ai? Là ai? Là ai? Chúng ta cần một chân dung, dù là chân dung dưới góc nhìn của biên kịch, chứ không phải một bức tranh trống rỗng mà Em và Trịnh thể hiện. Đọc những lời kể của bạn bè ông trên báo còn sinh động và chân thật hơn. Thậm chí, phim còn không hay, ý vị và nhiều chất điện ảnh bằng những MV ca nhạc ngày trước, như Đóa hoa vô thường của Hồng Nhung chẳng hạn.

Về mặt biên kịch, có lẽ sẽ tốt hơn nếu chọn một cách tiếp cận khác. Thay vì trực tiếp từ lời kể của Trịnh, chân dung ông được kể từ những cô gái ông từng yêu, theo thể loại giả tài liệu, sẽ dễ dàng để miêu tả hơn và vẫn giữ được khoảng cách cần thiết giữa ông và khán giả. Trong số các chuyện tình, tập trung vào mối quan hệ giữa Trịnh và Khánh Ly sẽ chân thật và độc đáo, đáng quan tâm hơn là tình thư với Dao Ánh – chắn chắn là xương sống vững chắc hơn.

Đạo diễn Phan Gia Nhật Linh hoàn toàn không đủ sức kiểm soát nhịp phim, không khí, chi tiết, dựng phim, sử dụng âm nhạc… trong một phim phải tự sáng tạo toàn bộ. Anh không có sự nhạy cảm cần thiết của một đạo diễn giỏi. Cảnh quan trọng đầu tiên là về Thanh Thúy nhưng lại là một tuyến yếu bị bỏ qua? Các bản nhạc xuất hiện theo kiểu “mồi” ban đầu rồi phát lên lúc sau, lặp đi lặp lại, chưa kịp tạo cảm xúc đã bị cắt. Phim tham lam dùng quá nhiều nhạc, và đôi khi quá nhiều lại thành quá ít, không hề có điểm nhấn. Ngay cả dùng mưa ở trường đoạn Diễm ở Huế cũng bị lặp lại quá sức vụng về. Trường đoạn nhạc kịch giữa Trịnh và Michiko ở Đà Lạt, có lẽ cảm hứng từ nhà sản xuất Nguyễn Quang Dũng hoặc La La Land, hoàn toàn không ăn nhập gì với phim. Cả việc dùng các cảnh tư liệu tiếng Anh cũng là lặp lại các phim chiến tranh Mĩ một cách máy móc: Khán giả Việt đâu cần một giọng tiếng Anh nhắc về các sự kiện ở quốc gia mình? Có nhiều cách khác để thiết lập bối cảnh đỡ lười biếng hơn.

Phim được thông báo kinh phí 50 tỉ, và đổ dồn vào việc dựng bối cảnh một cách không cần thiết. Rõ ràng phần hình ảnh của Em và Trịnh không hề đẹp, theo nghĩa điện ảnh, nghĩa là không tạo ra cảm giác chân thực và đóng góp vào phim như một diễn viên không-phải-người. Nó chỉ dừng ở mức mô phỏng dựa vào tư liệu, mang tính thời trang để lung linh khi lên hình, không hề có đời sống hay hơi thở. Các đại cảnh chiến tranh thì không đạt hiệu quả, mang đến cảm giác sắp đặt chứ không hề đau đớn, ghê sợ. Và vì sao đạo diễn lại dùng khung hình 4:3 cũ nếu có quá nhiều đại cảnh như vậy? Nếu chỉ vì muốn tạo cảm giác thời xưa thì rõ ràng mất nhiều hơn được. Em và Trịnh là lời cảnh tỉnh cho các nhà sản xuất về việc đổ tiền tấn không cần thiết cho bối cảnh – vốn là yếu tố đem ra khen ngợi khi chẳng có gì khác để khen.

Trong hơn 2 giờ đồng hồ lê thê mệt mỏi gần như vô tận của Em và Trịnh, diễn xuất của Bùi Lan Hương và phần nào đó là Samuel An trong vai Ngô Kha là điểm sáng hiếm hoi. Bùi Lan Hương là người duy nhất diễn tốt theo lối điện ảnh và ra được một Khánh Ly đáng tin và tự nhiên. Trong một thế giới mà gần như tất cả nhân vật khác đều mang đến cảm giác người giả, cô chân thật trong vai một cô gái ít học, hồn nhiên với giọng hát trời phú, thật lòng quan tâm đến Trịnh. Trong khi đó, Samuel An có lẽ là gần với Trịnh Công Sơn hơn cả Avin Lu, bề ngoài lẫn khí chất. Cảnh quay theo sau lưng khi anh bước lên đài diễn thuyết khá ấn tượng. Tôi nghĩ Samuel An khi giảm cân một chút, sẽ là Trịnh Công Sơn thuyết phục hơn hẳn.

Avin Lu là thất bại lớn về mặt diễn xuất và cả khâu chọn vai của phim. Ngay từ trailer anh đã không cho thấy bất kì hứa hẹn nào, và thực tế còn tệ hơn. Có những diễn viên chỉ cần xuất hiện trên khung hình và ta phải ồ lên: Nhân vật đây rồi! Avin thì dù có đóng cả hai phim đi nữa cũng khó khiến ai tin được đó là Trịnh. Anh chỉ có một dáng đi lom khom, đưa đầu về trước tạo cảm giác cô đơn – có lẽ kế thừa từ Song Lang, và chấm hết. Cách khai thác của biên kịch và xử lí của đạo diễn cũng góp phần khiến nhân vật Trịnh Công Sơn trở thành một kẻ vô tính cách, hành động biến thái, rờn rợn. Avin còn không có nổi một cảnh cao trào nào mặc dù xuất hiện nhiều. Nàng thơ Dao Ánh của Hoàng Hà ấn tượng lúc xuất hiện và thể hiện ổn khi cần, mức tròn vai. Ở dòng thời gian 1990, nam diễn viên gạo cội Trần Lực chỉ mô phỏng được bề ngoài của Trịnh, còn Nakatani Akari dễ thương lúc đầu nhưng cười quá nhiều và đáng chán ở đoạn sau.

Nếu phải nói đến chi tiết, Em và Trịnh vấp phải cả một rừng lỗi, biến các cảnh cảm động thành hài hước (“Nhớ mạ ngồi đây hút thuốc, đánh bài”), hài hước thành vô duyên (các em gái núp xem Trịnh và Dao Ánh), và bỗng nhiên hạ thấp hình ảnh Trịnh Công Sơn (cảnh bố của Dao Ánh trước chuyến tàu) trong mắt công chúng. Khi phim khép lại, chúng ta chỉ thấy đó là một nhạc sĩ đứng ngoài thời cuộc, hèn nhát trước các biến động, trước tình yêu, sẵn sàng phản bội vợ sắp cưới khi gặp tình cũ, và ngay lập tức tìm được người mới (Hồng Nhung) để thay thế. Không ai yêu mến một nhân vật như thế, không ai ngưỡng mộ tình yêu như thế và không ai muốn theo dõi câu chuyện như thế.

Trịnh Công Sơn và cuộc đời đã tha thứ cho nhau, nhưng có lẽ khán giả yêu nhạc Trịnh sẽ khó tha thứ cho bộ phim này.

Bài Liên Quan

Ý Kiến Của Bạn