MẮT BIẾC SAI Ở ĐÂU?

0 comment 1786 views

Từ một bộ phim đáng chờ đợi, Mắt Biếc của Victor Vũ trở thành một trong những trải nghiệm tồi tệ nhất của tôi trong năm 2019. Gần như từ một phần ba phim trở đi, tôi chỉ mong muốn dòng credit hiện lên thật nhanh.

Bạn tôi có một lối so sánh khá vui, nói rằng xem phim giống như đang nhai một mẩu cao su nhạt nhẽo. Nuốt không được mà nhổ cũng chẳng xong. Cảm giác duy nhất là mệt mỏi.

Trong khi tôi và bạn đều là người yêu thích truyện dài cùng tên của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh. Quyển hay nhất và chân thật nhất trong văn nghiệp của ông. Mắt Biếc đã sai ở đâu?

Câu trả lời: Ở mọi khâu. Nhưng trước hết và nặng nề nhất, là kịch bản.

Một kịch bản nặng nề công thức, thiếu vắng sự thấu hiểu về tâm lí nhân vật cũng như không phân tích được cấu trúc văn học. Đây là một phim chuyển thể, do đó quan trọng nhất là nắm được tinh thần và dụng ý của tác phẩm gốc.

Mắt Biếc không hề là một phim khó chuyển thể. Ngược lại mới đúng, nhờ cấu trúc song tuyến rõ ràng của nó. Truyện có hai nửa đối xứng với nhau, tương ứng với hai mối tình của Ngạn với mẹ con Hà Lan. Mọi thứ đều sóng đôi đến từng chi tiết. Do đó, lựa chọn dẫn truyện đúng phải là song tuyến, quá khứ và hiện tại.

Dù vậy, chúng ta có thể châm chước cho lối dẫn tuyến tính trong phim. Bởi lẽ song tuyến vẫn là một điều gì đó ngoài tầm với của điện ảnh Việt. Nếu cần một bài mẫu, cả chuyển thể lẫn song tuyến, bạn có thể xem Little Women của Greta Gerwig. Nó đòi hỏi khá nhiều kĩ năng, một kịch bản vững và tư duy nhịp điệu đáng nể của đạo diễn. Khá khó khăn. Nhưng ngay cả tuyến tính, Mắt Biếc cũng phạm phải rất nhiều lỗi.

Trước hết là biên kịch bỏ qua việc xây dựng làng Đo Đo. Hai mối tình của Ngạn giống như nhìn vào nhau qua tấm gương soi, và đều gắn với một địa danh cụ thể. Ngôi làng cũng là một nhân vật và cần xây dựng hình hài. Bởi lẽ, trong một hội chứng tâm lí nhập nhằng tuổi mới lớn, Ngạn đã vô tình gán tình yêu quê hương vào người con gái Hà Lan. Hà Lan lớn lên, thay đổi và làm đau Ngạn xảy ra đồng thời với ngôi làng trở nên điêu tàn, hoang vắng.

Có một chi tiết xuất sắc từ truyện làm bước đệm cho sự thay đổi nhận thức từ Ngạn, nhưng kịch bản phim đã lược bỏ: Ngạn nhìn thấy Hà Lan khỏa thân dưới ánh trăng. Đó là giây phút Ngạn hợp nhất hình tượng quê hương vào cô bạn gái, và bắt buộc phải là một trải nghiệm mang màu sắc giới tính. Sự ám ảnh này phải mang màu sắc giới tính.

Giống như cậu bé Renato suốt đời chẳng thể quên được cô nàng nóng bỏng Malèna.

Nó bắt buộc phải có. Nếu cảnh khỏa thân dưới trăng là khó khăn, biên kịch có thể tìm ra một chi tiết khác, nhưng phải là giới tính. Sự thật, tôi cho là cảnh ấy vẫn khá dễ dựng, bởi mang chất siêu thực, không phải hiện thực.

Bên cạnh đó, biên kịch phải dành từ một phần ba, thậm chí một nửa thời lượng để miêu tả thời thơ ấu của Ngạn, qua đó đắp nên xương thịt cho Đo Đo. Những con người ở đó, những cảnh trí ở đó, những sinh hoạt ở đó… Giống như một cái nền vững vàng để các nhân vật thoải mái phát triển. Không có nền, trừ Dũng, nhân vật nào trong Mắt Biếc cũng chông chênh và vô lí.

Con người có thể từ bỏ nhiều thứ nhưng chẳng thể từ bỏ được quê hương xứ sở. Đó là lí do vì sao Ngạn vẫn mãi theo đuổi hình bóng Hà Lan đến cuối đời, một cách đầy ám ảnh. Nó hợp lí hơn chỉ là một ánh mắt vu vơ tuổi ấu thơ.

Từ sai lầm này, chúng ta mãi không thể hiểu được vì sao Ngạn mải miết theo đuổi Hà Lan trong phim. Trong một diễn biến tâm lí gây ức chế, Ngạn trở thành một hình mẫu không thật và đáng ghét.

Để rồi, sai lầm tiếp theo xuất hiện, cũng do không hiểu được cấu trúc sóng đôi này: Tách Trà Long ra làm hai người, Trà Long và cô Hồng. Tôi không hiểu lắm lí do cho việc này, bởi vì giá trị của cả hai là một – sự bù đắp cho Hà Lan. Tính cách mạng của truyện Mắt Biếc là dám miêu tả một tình yêu từ mẹ chuyển sang con, mới mẻ và phá cách ở thời điểm thập niên 80, 90. Nguyễn Nhật Ánh còn làm nó khéo léo đến mức ta không thấy có chút sượng sùng nào.

Trà Long biểu thị cho tình yêu của ngôi làng dành lại cho Ngạn. Dù không sinh ra ở làng, Trà Long đại diện cho mọi thứ tốt đẹp nhất của làng Đo Đo: Mạnh mẽ như làng, sáng trong như làng, và yêu Ngạn vô điều kiện. Trà Long là mọi thứ Ngạn mong chờ ở mẹ cô ngày thơ bé. Ngạn và Trà Long cùng nhau về dạy học ở trường là biểu thị cho sự hồi sinh của làng. Đồng thời, nó mang một chút mong ước cá nhân của Nguyễn Nhật Ánh, mang tính xã hội, là những thanh niên xa quê trở về xây dựng lại quê hương.

Về mặt tình cảm, mối quan hệ giữa hai chú cháu là vô cùng tự nhiên. Với Trà Long, Ngạn vừa là cha, là thầy, là bạn. Thế giới của cô bé là do chú Ngạn tạo nên. Giống như Ngạn, Trà Long cũng hợp nhất tình cảm quê hương của Ngạn. Tâm lí từ yêu mến thành tình yêu của một đứa trẻ vắng cha là vô cùng hợp lí, bạn có thể tham khảo thêm Léon: The Professional.

Trà Long là một phản đề hoàn hảo khi đặt cạnh Hà Lan. Do đó, tách ra làm hai người là giết đi ý nghĩa này. Hồng là một nhân vật không cần thiết, bởi vì sẽ biến Trà Long thành thừa thãi và làm loãng cốt truyện. Chưa kể, phim vô ý xây dựng Trà Long trở nên dâm dật, bằng một cảnh ngả người nhại lại từ chính Léon. Một dạng sao chép sáng tạo không cần thiết. Nếu Hồng và Trà Long hợp nhất, chúng ta có thể cảm thông cho cảnh ấy.

Từ những sai lầm cơ bản này, Mắt Biếc hoàn toàn thất bại trong việc chuyển thể những gì đẹp nhất của tác phẩm gốc. Chưa kể việc thêm vào trường đoạn chạy theo tàu theo đúng công thức tai hại, thậm chí còn xóa đi thông điệp của truyện. Hà Lan đã chết từ khi Trà Long ra đời, cô đã bước tiếp với đời mình, không còn giá trị trong cốt truyện nữa. Ngạn phải ra đi, một lựa chọn mang tính trưởng thành hơn là chạy trốn. Ngạn cũng phải chết để làng hồi sinh.

Trà Long từ đó trở thành đứa con của Ngạn và Hà Lan. Xác thịt của Hà Lan và tâm hồn của Ngạn. Từ Trà Long, làng Đo Đo sẽ ngập đầy hi vọng và tươi đẹp như xưa. Mắt Biếc không hẳn có một kết thúc đoạn hậu.

Nhưng trong phim, ta không thấy sự trưởng thành nào, ở tất cả nhân vật. Họ chỉ là những hình mẫu trên giấy không thật, hành động mà thiếu vắng những bước đệm tâm lí thuyết phục. Chưa kể các lựa chọn đầy công thức kĩ thuật khác trong phim, tạo ra một trong những nỗi thất vọng lớn nhất trong năm 2019 với tôi.

 

Bài Liên Quan

Ý Kiến Của Bạn