Lấy bối cảnh những năm 1980, nhưng sức tác động mạnh mẽ của 4 Months, 3 Weeks and 2 Days (4 tháng, 3 tuần và 2 ngày, 2007) dường như không bị thời gian giới hạn. Đây là một trong những bộ phim ám ảnh nhất về một chủ đề nhức nhối ở bất kì thời đại nào: Nạn phá thai.
Bài viết đăng báo lần đầu năm 2016, được biên tập và đăng lại trên blog cá nhân vào tháng 10/2026. Một số nhận định phản ánh góc nhìn của tác giả tại thời điểm viết.
Phim bắt đầu bằng một cảnh quay dài trong khu kí túc xá đại học. Hai cô bạn Găbița (Laura Vasiliu) và Otilia (Anamaria Marinca) đang bàn tính một kế hoạch gì đó. Trong khi Găbița ở lại phòng chuẩn bị, Otilia đi qua những hành lang dài, gõ cửa những căn phòng bừa bộn, tối tăm kiểu sinh viên, mượn hết thứ này đến thứ nọ từ bạn bè. Người xem có thể tưởng hai cô đang chuẩn bị cho một chuyến du lịch. Nhưng vẻ mặt cả hai không hề có niềm vui ấy. Họ đang chuẩn bị phá thai cho Găbița.
Đó là Romania năm 1987, những năm cuối cùng dưới chế độ Nicolae Ceaușescu, khi việc phá thai bị nghiêm cấm. Nhưng ngoài vài chi tiết nhỏ về phương tiện công cộng và đời sống sinh hoạt, gần như không có điều gì khiến chúng ta cảm thấy mình đang nhìn vào quá khứ. Thành phố trong 4 Months, 3 Weeks and 2 Days mang vẻ ảm đạm, lạnh lẽo của bất kì đô thị châu Âu hẻo lánh nào ở hiện tại. Và câu chuyện của phim, xét ở những xung đột căn bản nhất, hoàn toàn có thể được đặt bên ngoài bầu không khí chính trị căng thẳng thời kì đó mà không đánh mất sức nặng.
Otilia gặp một người đàn ông tên Bebe (Vlad Ivanov), kẻ nhận thực hiện những ca phá thai bất hợp pháp và nói rằng hắn có thể phải chịu án tù đến mười năm vì công việc này. Cái tên Bebe, gợi đến từ bébé (em bé), như một sự mỉa mai cay độc: Một kẻ mang cái tên trẻ thơ lại kiếm sống bằng việc chấm dứt những thai kì. Dù Găbița mới là người mang thai, chính Otilia phải một tay sắp xếp mọi thứ. Từ mượn tiền của bạn trai Adi (Alexandru Potocean), liên hệ đặt phòng khách sạn cho đến thương lượng với Bebe. Cuối cùng, họ có được một căn phòng khách sạn nhớp nháp, nơi một sinh linh đang thành hình sắp bị hủy bỏ. “4 tháng, 3 tuần và 2 ngày” — đến đây, chúng ta dễ dàng đoán được tựa phim có nghĩa gì.
4 Months, 3 Weeks and 2 Days là bộ phim bước ngoặt trong sự nghiệp của Cristian Mungiu. Tác phẩm giành Cành cọ vàng tại Liên hoan phim Cannes 2007 và được xem là một trong những thành tựu nổi bật của điện ảnh thế giới thập niên 2000. Kịch bản do chính Mungiu viết, phát triển từ những ý tưởng về đời sống Romania dưới thời Ceaușescu mà ông cũng khai thác trong dự án Memories of the Golden Age (Kí ức thời hoàng kim), tuyển tập phim ngắn mang tính châm biếm ra mắt năm 2009.
Những câu chuyện trong Memories of the Golden Age bắt nguồn từ các giai thoại lưu truyền về thời kì ấy. Còn bi kịch của Găbița và Otilia, dù gắn chặt với hoàn cảnh lịch sử, cũng vượt ra ngoài khuôn khổ một câu chuyện chính trị. Có thể xem đó là tấn kịch của những con người bị bóp nghẹt quyền tự do trong một giai đoạn đen tối. Nhưng sức sống của bộ phim không chỉ nằm ở đó. 4 Months, 3 Weeks and 2 Days chứa đựng những giá trị hiện thực có lẽ sẽ còn nguyên sức nặng rất lâu, về sự thiếu hiểu biết, ngây dại và bất lực của những người trẻ trước trách nhiệm làm cha mẹ. Ở đây, những người trẻ ấy là sinh viên.
Trừ Bebe, kẻ lạnh lùng và tàn nhẫn đến cùng cực, hầu như không có nhân vật nào trong phim trở nên xa lạ hay lỗi thời. Găbița là một trong những cô gái mang thai ngây ngô nhất từng xuất hiện trên màn ảnh. Cô không xác định rõ tuổi thai, cứ thế trì hoãn cho đến khi nước đã ngập chân. Nhưng ngay cả lúc ấy, Găbița vẫn quá sợ hãi để dám tự mình làm bất cứ điều gì. Sợ hãi đến mức trở nên vô tình và ích kỉ. Chúng ta còn có Adi, bạn trai của Otilia, đại diện cho những đứa trẻ trong lốt đàn ông trưởng thành, có thể thoải mái tận hưởng tình yêu nhưng lại lúng túng, né tránh khi phải đối diện với trách nhiệm. Đó là những hình tượng quen thuộc trong vô số câu chuyện về mang thai ngoài ý muốn, ở bất kì đâu.
Người còn lại là Otilia. Một người bạn cùng phòng tốt bụng đến mức khó tin. Cô làm mọi thứ để giúp đỡ Găbița, nhiều hơn rất nhiều so với những gì người ta có thể đòi hỏi ở một người bạn. Ban đầu, người xem có thể không hiểu nổi sự tận tụy ấy. Nhưng khi câu chuyện trôi đi, Otilia dần trở thành chiều sâu tâm lí mà bộ phim cần đến. Nếu Găbița là hình mẫu của sự ngây ngô và bất lực, thì Otilia là sức nặng nội tâm, khiến 4 Months, 3 Weeks and 2 Days trở thành một tác phẩm đầy đặn.
Có những dấu hiệu khiến ta tự hỏi liệu Otilia có đang lo sợ rằng chính mình cũng sẽ mang thai, để rồi sớm muộn phải rơi vào hoàn cảnh của Găbița. Khi ấy, người duy nhất cô có thể dựa vào có lẽ không phải Adi yếu đuối, mà chính là cô bạn cùng phòng vừa được mình cứu giúp. Có một cảnh đối thoại tuyệt vời giữa Otilia và Adi, diễn ra trong nhà anh, mổ xẻ đến tận cùng sự khác biệt giữa đàn ông và phụ nữ khi chuyện đã rồi: Đàn ông có thể trở về với mẹ, còn phụ nữ phải tự mình giải quyết hậu quả.
Dưới bàn tay dẫn dắt tuyệt vời của Mungiu, 4 Months, 3 Weeks and 2 Days chạm đến độ sâu cần thiết ở hầu hết những khía cạnh mà nó đề cập. Ngoài tâm lí nhân vật và khả năng phản ánh hiện thực, những chi tiết về quá trình phá thai cũng được truyền tải trực diện, không né tránh. Với một số người xem, chúng có thể đáng sợ. Đủ đáng sợ để ám ảnh tâm trí họ, buộc họ phải nhìn nhận sâu sắc hơn về việc phá thai. Hủy bỏ một sinh mệnh chưa được chào đón là nhân đạo hay sát nhân? Câu hỏi ấy được đẩy đến tận cùng trong một cảnh quay cực kì ấn tượng ở phòng tắm, có thể khiến nhiều người nhớ đến Enter the Void (Lạc vào hư vô, 2009) của Gaspar Noé. Nhưng đặt cạnh sự trần trụi đến tàn nhẫn của Mungiu, cảnh phim của Noé bỗng trở nên màu mè, diêm dúa không hơn.
Chuyện phim khá đơn giản, nhưng 4 Months, 3 Weeks and 2 Days có sức cuốn hút riêng đến từ cách kể. Không cần đến những màn phô diễn kĩ thuật của điện ảnh quy mô lớn, Mungiu đã cho thấy những cảnh quay dài có thể hiệu quả đến mức nào. Không bom đạn, không những cuộc rượt đuổi, phim vẫn hồi hộp và căng thẳng không thua bất kì tác phẩm giật gân nào. Những khuôn hình thường từ chối cho người xem một cái nhìn toàn cảnh, đôi khi chỉ tập trung vào gương mặt của một nhân vật trong suốt cuộc đối thoại. Phần còn lại nằm ngoài khung hình, buộc chúng ta phải tự hình dung và đặt mình vào tâm thế của người trong cuộc.
Tất nhiên, mọi kĩ thuật chỉ có thể phát huy tối đa hiệu quả khi đi cùng những màn trình diễn xuất sắc. Không thể có lời chê trách nào dành cho Anamaria Marinca. Gần như toàn bộ thời lượng phim thuộc về cô, và không một phút nào Marinca tỏ ra đuối sức. Trong những cảnh đối thoại, cô làm rất tốt; trong những cảnh im lặng, cô còn làm tốt hơn. Như thể chúng ta có thể nhìn vào gương mặt ấy và đọc được Otilia đang nghĩ gì.
Trường đoạn thể hiện rõ nhất điều này là bữa tiệc sinh nhật của mẹ Adi. Giữa những cuộc trò chuyện và tiếng cười nói của gia đình người yêu, Otilia như đang sống trong một thế giới hoàn toàn khác. Những người xung quanh không hề biết cô vừa trải qua điều gì, và cũng không thể hình dung được những gì đang diễn ra trong tâm trí cô. Khoảng cách ấy, giữa một người đang bị giày vò bởi nỗi kinh hoàng và những người vẫn thản nhiên tiếp tục cuộc sống, có lẽ còn đáng sợ hơn bất cứ cảnh quay trực diện nào.
Và trong ánh mắt Otilia hướng về phía người xem ở cảnh cuối cùng, ta có cảm giác cô đã đi đến một nhận thức mà không ai khác có thể chia sẻ. Có lẽ chính ở khoảnh khắc ấy, cô hiểu mình sẽ phải lựa chọn điều gì nếu một ngày rơi vào hoàn cảnh tương tự Găbița.
4 Months, 3 Weeks and 2 Days không đưa ra một lời phán quyết dễ dàng. Nó chỉ đặt con người trước một lựa chọn khủng khiếp, rồi buộc chúng ta phải nhìn cho đến tận cùng những gì lựa chọn ấy gây ra.