Sát thủ chưa lớn

Xem American Assassin (Sát thủ kiểu Mĩ, 2017) giống như chứng kiến một cậu bé cố chứng tỏ mình là đàn ông. Phim mang nhãn R với những màn tra tấn, máu me và ngôn ngữ bạo liệt, giống như cậu ta cố để râu, mặc áo khoác rộng thùng thình, phì phèo thuốc lá và nói những câu thật ngầu. Nhưng chúng ta dễ dàng nhận ra đó vẫn chỉ là một cậu bé.

Điện ảnh Mĩ dường như đặc biệt thích kiểu đặt tựa đầy tự hào dân tộc: “American + ba chấm”. American Pie, American Gangster, American Graffiti, American Sniper, American Beauty… Năm 2017 có thêm American Made, rồi American Assassin. Khi thêm “nước Mĩ” vào, tựa phim bỗng như chứa đựng một điều lớn lao, đậm chất văn hóa, chất Mĩ, dù đôi khi rất khó định nghĩa chất Mĩ là thế nào. Nhưng không phải mọi thứ mang tên Mĩ đều là vàng.

Dựa trên tiểu thuyết cùng tên của Vince Flynn, American Assassin mang tham vọng mở đầu một loạt phim hành động điệp viên như Bourne. Phim bắt đầu ở bãi biển, khi nam chính Mitch Rapp (Dylan O’Brien) có màn cầu hôn ngọt ngào với bạn gái. Bi kịch ập đến: một nhóm khủng bố xuất hiện, xả súng vào du khách và giết chết vị hôn thê của anh. Mười tám tháng sau, sau thời gian tự rèn luyện để báo thù, Rapp được CIA tuyển mộ vào một chương trình bí mật, do cựu binh thời Chiến tranh Lạnh Stan Hurley (Michael Keaton) huấn luyện. Họ cùng tham gia nhiệm vụ truy tìm vật liệu hạt nhân bị đánh cắp, rồi ngăn chặn một âm mưu chế tạo và sử dụng bom nguyên tử.

Một cốt truyện thoạt nghe đã thấy bình thường. Khi được triển khai dưới bàn tay Michael Cuesta, nó càng không có gì đặc biệt. Ngôn ngữ điện ảnh của Cuesta khá đơn điệu, đến mức ngay cả những cảnh đối thoại cũng đều đều, thiếu điểm nhấn. Chuyện phim dễ đoán, gần như đã phô hết những gì đáng chờ đợi trong trailer. Khi gần hai giờ đồng hồ chỉ mang lại cảm giác đang xem một bản mở rộng của trailer, ta biết khó có thể trông mong gì hơn.

Điểm yếu nhất của American Assassin là quá sáo mòn. Một số phim đi theo lối này vẫn đáng xem nhờ nhân vật thú vị. Tác phẩm của Cuesta không có điều đó. Các nhân vật đều mỏng, thiếu chiều sâu, gần như không phát triển thêm khi câu chuyện trôi đi. Một nam chính hận thù, bốc đồng, hành động vô kỉ luật, rồi vẫn tiếp tục như thế đến cuối phim. Một người huấn luyện cứng cựa, gan góc, rồi vẫn tiếp tục gan góc, cứng cựa, không cho thấy thêm ngóc ngách nội tâm nào. Một nữ chỉ huy liên tục ưu ái nam chính, trong khi phim chưa làm rõ điều gì khiến cô đặt nhiều niềm tin vào anh đến vậy. Những nhân vật khác như các bóng mờ, xuất hiện rồi biến mất để gây sốc. Các chi tiết rời rạc, nhiều lần phạm lỗi “từ trên trời rơi xuống” để giải quyết mâu thuẫn.

Chất bạo lực được thể hiện khá hiệu quả ở cảnh đầu, khi đám đông chạy loạn giữa cuộc tấn công khủng bố, nhưng càng về sau càng bị lạm dụng. Với tôi, máu me và những hình ảnh trần trụi chỉ là lớp trực diện nhất của việc miêu tả bạo lực. American Assassin có một cảnh tra tấn khiến nhiều người nhăn mặt, nhưng vì ghê tởm nhiều hơn ghê sợ. Sức nặng thật sự của bạo lực phải chạm vào tâm trí, vượt qua phản ứng giác quan tức thời, thông qua không khí và sức ép mà bộ phim tạo dựng. “Mánh” gần như duy nhất Cuesta sử dụng để gây hồi hộp là những tình huống bất ngờ rẻ tiền, như một tiếng súng đột ngột vang lên ở chỗ người xem ít chờ đợi nhất. Và như thế là chưa đủ.

Có rất nhiều điều vô lí và lỗ hổng trong tâm lí nhân vật lẫn tình tiết. Tôi có cảm giác đang xem một vở kịch ứng tác, mà ngay cả diễn viên và đạo diễn cũng không biết phải đi về đâu. Đôi chỗ vụng về đến buồn cười, như cách phim liên tiếp đẩy các nhân vật nữ vào những cái chết thê thảm: vị hôn thê, cô gái trong khách sạn, nữ điệp viên… Như thể họ có thù oán gì với biên kịch. Những cái chết ấy chủ yếu trở thành công cụ thúc đẩy hành động hoặc tăng độ tàn nhẫn cho câu chuyện.

Và cuối cùng, rốt cuộc bộ phim muốn nói về điều gì? Chúng ta khó thấy, hay cảm được, một thông điệp cụ thể nào được phát triển đến nơi đến chốn. Phim điệp viên thường tìm sức nặng ở lí tưởng và trách nhiệm. Phim báo thù có thể bắt đầu từ tình yêu và mất mát. Phim hình sự có thể phơi bày những hiện thực bị che giấu. American Assassin dường như chạm vào tất cả, nhưng rồi bỏ lại mọi thứ ở bề mặt.

Phim tiếp tục đi vào lối mòn ở đoạn kết, khi cố kích động người xem bằng lời hứa về một cuộc ám sát khác mà quên mất các vấn đề đạo đức nó vừa đặt ra. Mục tiêu lần này là một quan chức Iran dính líu đến âm mưu hạt nhân. Nhưng cách dàn dựng vẫn khiến tôi tự hỏi: việc nước Mĩ nuôi dưỡng những sát thủ sẵn sàng ra tay bên ngoài luật pháp có thể được trình bày như một chiến thắng đơn giản đến thế sao? Và một người như Rapp có thể bước vào nhiệm vụ ấy với nụ cười mỉm, không cho thấy bất kì tự vấn nào? Làm sao chúng ta quan tâm đến một nhân vật như thế, cho dù thế giới ấy có gần với sự thật hay không?

Diễn xuất của diễn viên là chất liệu, còn hiệu quả cuối cùng phụ thuộc rất nhiều vào cách đạo diễn dẫn dắt và lựa chọn. Trong một bộ phim mà phần đạo diễn không thật sự tốt, khó để màn trình diễn của bất kì ai trở nên nổi bật. Michael Keaton, sau khi trở lại mạnh mẽ với Birdman, đang tích cực tham gia cuộc chơi qua đủ vai chính diện lẫn phản diện. Nhưng với tôi, những vai trong dòng phim thị trường gần đây, từ Spider-Man: Homecoming đến American Assassin, vẫn chưa khai thác hết khả năng của ông.

Còn Dylan O’Brien, được biết đến rộng rãi qua loạt The Maze Runner, dường như muốn lột xác bằng một hình tượng trưởng thành hơn. Thời điểm này có vẻ hơi sớm. Ta thấy anh như đeo một chiếc mặt nạ chì suốt bộ phim, chỉ để tỏ ra chất chứa nỗi đau và thù hận. Thứ còn thiếu là khí chất và sự từng trải, điều mà những tay lão làng như Liam Neeson có thể khiến ta tin gần như chẳng cần cố gắng.

Điểm sáng hiếm hoi của phim có lẽ là vụ nổ hạt nhân ở cuối, được xử lí khá ấn tượng về mặt thị giác, cho thấy sức hủy diệt kinh hoàng của thứ vũ khí mà thế giới vẫn phải đối mặt. Nhưng cách hóa giải tình huống lại quá dễ dàng. Bộ phim có đủ sức thuyết phục chúng ta rằng việc ném quả bom xuống biển chỉ vài giây trước khi nổ sẽ giúp Rapp và hạm đội gần đó sống sót? Hạm đội được giải thích là mục tiêu của cuộc tấn công, nhưng sự xuất hiện của nó vẫn mang lại cảm giác một đại cảnh được đưa vào để nâng tầm màn kết.

American Assassin muốn tạo ra một sát thủ trưởng thành, một mối đe dọa toàn cầu và một khởi đầu đủ lớn cho loạt phim dài hơi. Nhưng sự trưởng thành không đến từ số người bị giết, sức nặng không đến từ kích thước vụ nổ. Sau tất cả những cố gắng ấy, bộ phim vẫn giống cậu bé ở đầu bài: khoác lên mình mọi dấu hiệu của người lớn, nhưng chưa biết phải làm gì với chúng.