Đời luôn có cách riêng để dạy ta

Có rất nhiều bộ phim hay về sự trưởng thành. Đa phần nói rằng đó là một quá trình đáng nhớ và khó khăn. Một số ít tác phẩm xuất sắc miêu tả nó như một nỗi đau. Đó là hành trình mà hai thiếu niên Mexico trải qua trong And Your Mother Too (Và mẹ mày cũng thế, 2001).

Sẽ có nhiều thắc mắc về tựa phim của đạo diễn Alfonso Cuarón, người đồng viết kịch bản với em trai Carlos. “Và mẹ mày cũng thế” là lời thoại tiết lộ một bí mật khá sốc giữa hai nhân vật chính, mà bạn sẽ muốn tự mình khám phá ở những cảnh cuối. Đó là khi đôi bạn Tenoch (Diego Luna) và Julio (Gael García Bernal) uống rượu bên biển, rồi tuôn ra những điều từng giấu kín. Một buổi tối sẽ in hằn trong kí ức cả hai suốt đời, khi những khoảng cách và giới hạn quen thuộc dường như không còn nữa. Nhưng đó cũng là đêm kết thúc tất cả.

And Your Mother Too có cốt truyện của một phim hành trình điển hình, lấy cảm hứng từ khao khát gần như có sẵn ở mọi người trẻ: một chuyến đi về phía biển. Nhưng chuyến đi này hoàn toàn nằm ngoài dự định của Tenoch và Julio, hai người bạn thân thuộc hai tầng lớp khác nhau. Tenoch là con một chính trị gia giàu có, còn Julio lớn lên trong gia đình bình dân hơn. Chúng đang buồn chán và tự do, vì hai cô bạn gái đã cùng sang châu Âu nghỉ hè. Trong một lễ cưới, cả hai làm quen với Luisa (Maribel Verdú), người phụ nữ Tây Ban Nha 28 tuổi, vợ anh họ Tenoch. Để gây ấn tượng, chúng rủ cô đến Boca del Cielo – “Miệng thiên đường” – một bãi biển tuyệt đẹp mà cả hai vừa bịa ra, chẳng biết có thật hay nằm ở đâu.

Ban đầu, Luisa từ chối. Nhưng sau khi nhận những tin đau lòng, trong đó có lời thú nhận ngoại tình của chồng, cô thay đổi ý định. Tenoch và Julio, với những tính toán chinh phục trong đầu, vội vàng sắp xếp chuyến đi. Hai đứa trẻ mới lớn ngây ngô, đầy ham muốn, và một người phụ nữ từng trải nhưng chất chứa khổ đau, có thể dạy cho nhau những gì?

And Your Mother Too là kiểu phim Alfonso Cuarón đã ấp ủ từ lâu: một câu chuyện bằng tiếng Tây Ban Nha, quay ở Mexico, gần với đời sống và cảm xúc của chính mình. Sau những tác phẩm Hollywood như A Little Princess (1995) và Great Expectations (1998), ông trở lại quê nhà để biến ý tưởng ấy thành hiện thực. Đồng hành cùng ông là người bạn và cộng sự lâu năm Emmanuel Lubezki, nhà quay phim sau này lập thành tích ba lần liên tiếp giành Oscar Quay phim xuất sắc, từ năm 2014 đến 2016.

Cuarón mượn hình thức phim hành trình để làm một điều khác với những cuộc phiêu lưu tuổi trẻ dễ dãi: đặt sự khám phá bản thân cạnh một đất nước đang chuyển mình. Bối cảnh chính là năm 1999, ngay trước cuộc bầu cử năm 2000, khi Đảng Cách mạng Thể chế mất ghế tổng thống sau 71 năm cầm quyền liên tục. Chúng ta thấy giới chính trị xuất hiện trong những buổi tiệc, những cuộc biểu tình trên phố, lực lượng vũ trang và các cuộc kiểm tra bên đường. Cuarón còn lồng ghép phong tục, sinh hoạt và văn hóa địa phương ở những nơi bộ ba đi qua, khiến chuyến đi luôn có một đời sống rộng hơn câu chuyện của họ.

Sự tinh tế nằm ở chỗ: Tenoch và Julio gần như không bận tâm đến thế giới ấy. Những bất ổn lướt qua ngoài cửa kính, bên ngoài các mối quan tâm trước mắt của chúng. Nhưng bộ phim không hoàn toàn đi theo sự vô tâm ấy. Máy quay và lời dẫn vẫn dừng lại ở những phận người, những mất mát mà hai cậu trai không nhìn thấy. Chuyến đi tưởng như thuộc về một thế giới riêng, nơi các nỗi lo xã hội chưa chạm tới, thực ra chưa bao giờ tách khỏi khác biệt giai cấp và những đổi thay của đất nước. Bên trong không gian ấy là nhân cách chưa thành hình của những đứa trẻ, cùng sự bối rối trước cảm xúc của chính mình.

Những bối rối đó bao gồm tình dục và tình yêu, những vấn đề rất cơ bản của tuổi thiếu niên. Để nói về cách tình dục được thể hiện trong And Your Mother Too, có lẽ cần nhiều hơn một bài viết. Nó chân thực, cuồng nhiệt, gai góc và có sức gây choáng váng riêng. Từ những cuộc chia tay đầu phim đến đêm cuối bên biển, sự gần gũi thể xác luôn gắn với ham muốn, ghen tuông, tính hiếu thắng và những điều các nhân vật chưa dám gọi tên.

Hình ảnh ba nhân vật khiến tôi liên tưởng đến poster Love (2015) của Gaspar Noé, bộ phim nổi bật với cách đưa tình dục trực diện lên màn ảnh. Nhưng khi đặt cạnh tác phẩm ra đời trước đó 14 năm của Cuarón, những gì Noé làm, với tôi, lại có phần nghiêng về sự phô bày và khiêu khích. And Your Mother Too không cần tô vẽ thêm. Cuarón nhìn tình dục ở cả mặt thô tục lẫn đẹp đẽ, như một phần đời sống mà những người trẻ vừa khao khát, vừa vụng về tìm hiểu.

Tình dục có thể xem là phần xác thịt của And Your Mother Too. Còn linh hồn của phim? Sự trưởng thành, dưới góc nhìn của anh em Cuarón, phức tạp và vô định đến mức khó có thể định hình rõ ràng. Đó không đơn giản là quá trình “lớn lên, thay đổi và tốt hơn”. Đó là thay đổi trong nhận thức, khi Tenoch và Julio lần đầu chạm đến sự mong manh và khổ đau của cuộc sống. Chúng bị tổn thương, bị buộc phải đối diện với những điều chưa từng thành thật cùng nhau, thậm chí với chính mình. Cái giá phải trả là tình bạn của cả hai. Không còn gì như cũ nữa.

Nhân vật giữ vai trò trung tâm trong sự thay đổi ấy là Luisa. Một tiết lộ ở cuối phim về cô khiến chúng ta muốn xem lại mọi thứ từ đầu. Ban đầu là đối tượng khao khát của hai cậu trai, cuối cùng Luisa lại khiến chúng đối diện với sự khác biệt giữa tình dục và tình yêu, với lòng chiếm hữu và nỗi đau phản bội. Ngược với Tenoch và Julio, hành trình của cô không hướng đến một khởi đầu, mà là một sự kết thúc. Kết thúc cuộc hôn nhân, kết thúc những ràng buộc và nỗi sợ hãi.

Luisa mang theo câu hỏi mà chúng ta vẫn đặt ra với bản thân: ý nghĩa của tất cả những điều này là gì? Chúng ta sinh ra với một cơ thể, với rất nhiều xúc cảm cần bày tỏ, rất nhiều tình yêu muốn trao đi và mong được đáp lại, nhưng luôn bị những sợi dây vô hình trói buộc. Câu trả lời cô tìm đến là sự tự do. Nhưng cũng như trưởng thành, đó là thứ phải đánh đổi để có được, thường với cái giá đắt hơn ta tưởng.

Mỗi đạo diễn kì tài thường có một bộ phim thuộc hàng thành tựu đặc biệt, xuất sắc và đứng riêng trong sự nghiệp. Với tôi, ở Alfonso Cuarón, đó là And Your Mother Too. Một tác phẩm mang dấu ấn của trải nghiệm, cảm xúc và cả quan niệm sống của người thực hiện. Tất cả có thể được khái quát ở tagline giới thiệu phim, khá dài, nhưng xúc động: “Đời luôn có cách riêng để dạy ta. Đời luôn có cách riêng khiến ta bối rối. Đời luôn có cách riêng để thay đổi ta. Đời luôn có cách riêng làm ta ngạc nhiên. Đời luôn có cách riêng để tổn thương ta. Đời luôn có cách riêng để chữa lành ta. Đời luôn có cách riêng khiến ta muốn sống.”

Với Tenoch, Julio và Luisa, tất cả nằm trong một chuyến đi về phía biển. Nhưng khi trở về, tuổi trẻ của họ đã ở lại đâu đó trên đường.